Bakıda bugün fərqli mənzərə yaranıb. Formula yarışları ilə əlaqədar bəzi universitetlərin müvəqqəti olaraq distant təhsilə keçməsi şəhərin yollarında da hiss olunurdu. Səhər saatlarında adətən sıxlıqla üzləşdiyimiz bəzi küçələrdə hərəkət xeyli rahatlaşıb. Hətta bəzi yollarda adam bir anlıq "görəsən, hamı hara yoxa çıxıb?" deyə düşünür.

Əslində isə heç kim yoxa çıxmayıb. Sadəcə minlərlə tələbə həmin günlərdə universitetə getmir.

Bu kiçik dəyişiklik şəhərin gündəlik həyatında özünü kifayət qədər aydın göstərir. Və istər-istəməz bu sual meydana çıxır: universitetlərin şəhərdə yerləşməsi məsələsinə bir qədər daha geniş prizmadan baxmaq lazım deyilmi?

Bu sualın cavabı, əlbəttə, universitetlərin hamısının şəhərdən çıxarılması deyil. Belə yanaşma nə realdır, nə də doğru. Söhbət daha çox gələcək üçün düzgün şəhərsalma modelinin qurulmasından gedir.

Çünki universitet böyük binadan daha artıqdır. Universitet minlərlə tələbənin, müəllimin və əməkdaşın hər gün müəyyən ünvana hərəkət etməsi deməkdir. Bu insanların bir hissəsi metrodan, bir hissəsi avtobusdan, digərləri şəxsi avtomobildən və taksidən istifadə edir.

Səhər hamısı universitetə, axşam isə evə doğru hərəkət edir.

Bu, şəhərin nəqliyyat sistemində kifayət qədər böyük gündəlik hərəkət yaradır.

İndi isə universitetlərin bir hissəsi müvəqqəti distant təhsilə keçib və həmin hərəkətin müəyyən qismi dayanıb. Nəticədə yolların rahatlaşdığını görürük.

Əslində bu, çox maraqlı müşahidədir.

Çünki biz Bakıda nəqliyyat problemini danışanda adətən avtomobillərin sayından, yolların buraxılış qabiliyyətindən, yeni yol və qovşaqlardan danışırıq. Bunların hamısı vacibdir. Amma başqa bir tərəf də var: şəhərdə hər gün neçə insan hansı səbəbdən yola çıxır?

Universitetlər bu sualın cavabında xüsusi yer tutur.

Bakı böyüyür. İnsanlar şəhərin müxtəlif ərazilərində yaşayırlar, yeni yaşayış massivləri yaranır. Amma təhsil müəssisələrinin böyük hissəsi uzun illərdir formalaşmış ünvanlarda fəaliyyət göstərir.

Nəticədə tələbə bəzən yaşadığı ərazidən kifayət qədər uzaqda yerləşən universitetə getmək üçün hər gün uzun yol qət etməli olur.

Bu yolun yalnız nəqliyyat üçün qiyməti yoxdur. Tələbənin vaxtı gedir, yorğunluğu artır, günün müəyyən hissəsi yolda keçir.

Bəlkə də gələcəkdə universitetlərin yerləşməsi ilə bağlı əsas suallardan biri də məhz bu olmalıdır: tələbənin universitetə çatması nə qədər vaxt aparır?

Bu baxımdan universitet şəhərciklərinin yaradılması maraqlı modeldir.

"Sabah City" universitet şəhərciyinin istifadəyə verilməsi də bu mövzunu düşünmək üçün yaxşı fürsətdir. Müasir universitet şəhərciyi yalnız auditoriyalardan ibarət olmur. Burada təhsil, sosial həyat, istirahət, kitabxana, idman və tələbənin gündəlik ehtiyacları bir-birinə yaxın şəkildə təşkil edilir.

Belə yanaşmanın şəhər üçün başqa üstünlüyü də var: tələbənin gün ərzində etdiyi məcburi hərəkətlərin sayı azalır.

Əgər tələbə universitetə yaxın ərazidə yaşayırsa, kitabxanaya getmək üçün şəhərin başqa hissəsinə keçmir. Əgər kampusun daxilində sosial və gündəlik ehtiyaclarını qarşılaya bilirsə, bunun üçün ayrıca nəqliyyat vasitəsinə ehtiyac duymur.

Yəni yaxşı universitet şəhərciyi təkcə tələbənin həyatını rahatlaşdırmır, şəhərin hərəkət yükünü də müəyyən qədər azalda bilər.

Amma burada bir məqam xüsusilə vacibdir: universitetlərin köçürülməsi sadəcə ünvan dəyişikliyi olmamalıdır.

Yeni kampus yaradılırsa, onun ictimai nəqliyyatla əlaqəsi düşünülməlidir. Metro və avtobus imkanları nəzərə alınmalıdır. Piyada yolları, velosiped infrastrukturu, yataqxanalar və digər xidmətlər də layihənin bir hissəsi olmalıdır.

Əks halda universiteti bir yerdən başqa yerə aparmaqla problemin özünü həll etmək çətin olacaq.

Məsələyə bir az da tələbənin gözü ilə baxmaq lazımdır.

Səhər evdən çıxırsan. Yola düşürsən. Bir nəqliyyat vasitəsindən digərinə keçirsən. Tıxacda qalırsan. Universitetə çatanda artıq günün müəyyən enerjisini yolda itirmisən. Axşam eyni marşrut təkrarlanır.

Halbuki universitet şəhərciyi düzgün planlaşdırılarsa, tələbənin gündəlik həyatı daha kompakt və rahat ola bilər.

Bununla yanaşı, şəhərin mərkəzində yerləşən universitetlərin öz üstünlükləri də var. Ona görə bu məsələni "hamısını köçürmək lazımdır" kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Bəzi universitetlərin mövcud yerlərində qalması, bəzilərinin isə mərhələli şəkildə yeni kampuslara keçirilməsi daha real yanaşma ola bilər.

Əsas məsələ qərarın şəhərin gələcək ehtiyacları nəzərə alınaraq verilməsidir.

Formula yarışları ilə bağlı yaranmış bu müvəqqəti vəziyyət isə bizə bunun kiçik bir nümunəsini göstərdi.

Universitetlərdə fiziki iştirak azaldı və şəhərin bəzi yollarında bunu dərhal hiss etdik.

Bu, bəlkə də təsadüfi bir müşahidə kimi görünə bilər. Amma şəhər planlaşdırılmasında bəzən belə müşahidələr əhəmiyyətli suallar doğurur.

Bəlkə universitetləri də şəhərin gələcək xəritəsinin bir hissəsi kimi düşünməliyik?

Bəlkə yeni universitet şəhərcikləri yalnız təhsil ocağı deyil, həm də şəhərin müəyyən hissələrini canlandıran yeni mərkəzlərə çevrilə bilər?

Bəlkə tələbənin hər gün şəhərin bir başından digərinə getməsinə ehtiyac qalmadığı bir model qura bilərik?

Bunların hamısı müzakirə olunası məsələlərdir.

"Sabah City" şəhərciyinin istifadəyə verilməsi də bu baxımdan sadəcə yeni təhsil məkanının açılması kimi yox, universitet şəhərciyi anlayışının Bakıda necə inkişaf edə biləcəyi barədə düşünmək üçün nümunədir.

Şəhər böyüdükcə onun ehtiyacları da dəyişir. Dünən rahat və əlverişli görünən yerləşmə modeli bu gün əlavə nəqliyyat yükü yarada bilər. Buna görə də şəhəri hər dəfə böyütmək əvəzinə, bəzən onu daha üstün təşkil etmək lazımdır.

Yolların boşaldığı bu günlər bizə çox sadə bir şeyi xatırladır: şəhərin hərəkəti insanların gündəlik həyatından asılıdır.

Universitetlərin harada yerləşməsi də həmin həyatın vacib hissəsidir.

Ona görə məsələni təkcə "universitet harada olsun?" sualı ilə yox, "tələbə necə daha rahat oxusun, şəhər necə daha rahat yaşasın?" sualı ilə düşünmək daha doğru olar.

Bəlkə də gələcəyin Bakısında bunun cavabı daha çox universitet şəhərciyindən keçəcək.