Son günlər valideynlər tərəfindən məktəbli qızların hicablı olduqlarına görə dərsə buraxılmaması, bu səbəbdən dərsə davamiyyətin pozulması və valideynlərin inzibati məsuliyyətə cəlb olunması ehtimalı ilə bağlı çoxsaylı suallar ünvanlanır.

Məsələ ilə bağlı hüquqi baxımdan mühüm bir məqamı diqqətə çatdırmaq istəyirəm: Valideyn övladını məktəbə gətirir, onun təhsil almasını istəyir, lakin məktəb şagirdi hicablı olduğuna görə dərsə buraxmırsa, bu vəziyyət valideynin uşağı təhsildən yayındırması kimi avtomatik qiymətləndirilə bilməz.

1. Təhsil hüququ qanunla qorunur

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 42-ci maddəsinə əsasən, hər bir vətəndaşın təhsil almaq hüququ vardır.

Konstitusiyanın 48-ci maddəsi isə vicdan azadlığını təmin edir.

Eyni zamanda, «Ümumi təhsil haqqında» Qanun valideynlərin uşaqlarının icbari ümumi orta təhsil almasını təmin etmək vəzifəsini müəyyən edir.

Burada iki hüquqi öhdəlik mövcuddur: valideyn uşağın təhsil almasını təmin etməli, təhsil müəssisəsi isə qanunvericiliyə uyğun olaraq təhsil hüququnun həyata keçirilməsinə şərait yaratmalıdır.

2. Məktəbin hicaba görə şagirdi dərsə buraxmaması qanunidirmi?

21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli Nazirlər Kabineti qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim qaydalarına dair tələblər müəyyən edilmişdir.

Həmin qaydalarda məktəbli formasının vahidliyinə riayət olunması və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan geyim elementlərinə yol verilməməsi nəzərdə tutulur.

Qərarda hicab ayrıca adlandırılmasa da, məktəblər bu müddəanı hicaba münasibətdə tətbiq edə bilirlər.

Lakin burada mühüm hüquqi sual yaranır: geyim qaydasının pozulması hesab edilən hal şagirdin təhsil almaq hüququnun faktiki məhdudlaşdırılması üçün hansı hüquqi prosedura əsas verir?

Məktəb rəhbərliyi hər bir halda öz qərarının konkret hüquqi əsasını göstərməli və qanunvericiliyin tələblərinə əməl etməlidir.

3. Valideynə cərimə tətbiq edilə bilərmi?

Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 189-cu maddəsi valideynlərin uşaqların təlim-tərbiyəsi ilə bağlı vəzifələrini yerinə yetirməməsinə görə inzibati məsuliyyət müəyyən edir.

189.1-ci maddəyə əsasən, valideynin yetkinlik yaşına çatmayan uşağın təlim-tərbiyəsi vəzifələrini üzrlü səbəb olmadan yerinə yetirməməsinə görə xəbərdarlıq və ya 40 manatdan 60 manatadək cərimə nəzərdə tutulur.

189.2-ci maddədə isə icbari ümumi orta təhsil üzrə şagirdin bir ay ərzində 7 gündən çox dərs buraxmasına görə, qanunla nəzərdə tutulan istisnalar nəzərə alınmaqla, 100 manat cərimə müəyyən edilir.

Ancaq burada əsas hüquqi fərq nəzərə alınmalıdır.

Valideyn uşağını məktəbə gətirir, onun dərsdə iştirak etməsini istəyir, lakin məktəb uşağı hicabına görə dərsə buraxmırsa, valideynin uşağı təhsildən yayındırdığı qənaətinə avtomatik gəlmək olmaz.

Belə halda valideynin təqsiri, dərs buraxmanın səbəbi və hadisənin bütün faktiki halları araşdırılmalıdır.

Başqa sözlə, məktəbin öz qərarı ilə dərsə buraxmadığı şagirdin davamiyyətsizliyinə görə valideynin avtomatik cərimələnməsi hüquqi baxımdan mübahisəlidir.

4. Belə vəziyyətdə valideyn nə etməlidir?

Valideynlərə aşağıdakı hüquqi addımları atmağı tövsiyə edirəm:

1. Məktəb direktoruna yazılı müraciət edərək uşağın hicaba görə dərsə buraxılmadığını rəsmiləşdirməyi tələb etsinlər.

2. Şagirdin məktəbə gəldiyini təsdiq edən sübutları saxlasınlar.

3. Məktəbdən dərsə buraxılmamanın konkret hüquqi əsasını və Pedaqoji Şuranın qərarını tələb etsinlər.

4. Şagirdin məktəbə gəldiyi, lakin dərsə buraxılmadığı günlərin davamiyyət uçotunda necə qeyd olunduğunu öyrənsinlər.

5. Məsələ həll olunmadıqda Elm və Təhsil Nazirliyinə və aidiyyəti regional təhsil idarəsinə rəsmi şikayət etsinlər.

6. Valideyn barəsində inzibati cərimə qərarı qəbul edilərsə, həmin qərarın surətini əldə edərək qanunla müəyyən edilmiş müddətdə şikayət versinlər.

5. Əsas hüquqi prinsip

Unutmamalıyıq ki, təhsil uşağın konstitusion hüququdur. Valideynin vəzifəsi uşağını təhsildən yayındırmaq deyil, onun təhsil almasını təmin etməkdir.

Eyni zamanda, məktəb də şagirdin təhsil hüququnun məhdudlaşdırılması ilə bağlı qərarlarını qanuni əsaslandırmalı, valideynə yazılı izahat verməli və müvafiq prosedurlara əməl etməlidir.

Hesab edirəm ki, valideyn övladını məktəbə gətirdiyi və onun təhsil almasına mane olmadığı halda, məktəbin uşağı dərsə buraxmaması nəticəsində yaranan davamiyyətsizliyə görə valideynin məsuliyyətə cəlb edilməsi məsələsinə xüsusi diqqətlə yanaşılmalıdır.

Heç bir valideyn uşağının təhsil hüququnu itirməsini istəməz. Buna görə də belə mübahisələrdə məqsəd valideyni cərimələmək deyil, ilk növbədə uşağın təhsil hüququnun təmin olunması və qanunvericiliyin tələblərinə əməl edilməsidir.

---

Hüquqi əsaslar:

- Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 42 və 48-ci maddələri;

- «Ümumi təhsil haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanunu;

- Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 189-cu maddəsi;

- Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı.